kondansatör-çeşitleri

Temel olarak kondansatör elektrik yüklerini kısa süreliğine depo edebilen temel elektronik devre elemanıdır. Kondansatörün birimi Farat Sembolü ise “C” olarak ifade edilmektedir.

Kondansatör yapı olarak, iki iletken levha arasına yerleştirilen bir yalıtkan maddeden oluşmaktadır. Kondansatör ayrıca kapasitör olarak ta bilenmektedir. Devrede elektrik akımını depolamak için kullanırlar. Basit olarak kondansatör çalışma mantığı ise şöyledir. Yalıtkan bir maddenin elektriği üretmediğini biliyoruz ama bu yalıtkan malzemelerin elektrik akımını depolamak gibi bir özelliği olduğundan pil geriliminden gelen elektronları depolamak mümkündür ve bundan dolayı bazı elektronik işlemlerde kondansatörler kullanılması zorunlu elemanlardır. Kondansatörlerin uygulama alanları hakkında gerekli bilgileri yazının devamında bulabilirsiniz.

Yukarıdaki resimde görüldüğü üzere pek çok kondansatör çeşitleri bulunmaktadır. Bu çeşitlilik sayesinde kondansatörler pek çok alanda kullanılabilirler. Kondansatör seçimi yaparken, kondansatör çeşitlerini tanımak ve duruma uygun seçim yapmak önemlidir. Piyasada bulunan çeşitli kondansatör türlerini aşağıda yazdım.
Kondansatörler çeşit olarak, Sabit ve Ayarlı olarak iki grupta incelenmektedir.
Eğer bu konu hakkında daha fazla bilgi almak istiyorsanız. Şu yazıyı inceleyebilirsiniz. Kondansatör Çeşitleri ve Sembolleri
Sabit Kondansatör Çeşitleri
Film kondansatör
Seramik kondansatör
Mika kondansatör
Elektrolitik kondansatör
Kutuplu kondansatör

Ayarlı Kondansatör Çeşitleri
Varyabl kondansatör
Trimer kondansatör

Kondansatör’ün Yapısı
Bu kısımda ise temel olarak kondansatörün iç yapısı ve çalışma mantığından bahsedeceğim. Aşağıdaki resim aslında basit bir mantıkla kondansatörün iç yapısını göstermektedir.

Kondansatör (kapasitör), elektronların kutuplanarak elektriksel yükü elektrik alanın içerisinde depolayabilme özelliklerinden faydalanılarak, bir yalıtkan malzemenin iki metal tabaka arasına yerleştirilmesiyle oluşturulan temel elektronik elemandır. Yani kısaca iki iletken maddenin arasına bir yalıtkan maddenin konulması ile oluşur. Bu yalıtkan madde şunlar olabilir. Seramik, hava, mika, kağıt, polyester, metal kağıt, tantal gibi dielektrik (yani yalıtkan) maddeler kullanılmaktadır.

Kondansatörün Şarj ve Deşarj Olayı
Kondansatörler kısaca şu mantıkla şarj olmaktadırlar. İletken uçlar yardımıyla bir ucu güç kaynağının artı (+) kısmına diğer boştaki ucu ise eksi (-) ile şase edilir. Bu sayede gerilim uygulanmazken iki iletken levha eşit elektrona sahip iken kaynağa bağlandıktan sonra artı (+) ucu elektron yüklenmesine maruz kalır. Buna bağlı olarak diğer şase ucu eksi (-) olarak yüklenir. Bu işlem iletkenler arasındaki dielektrik maddenin sayesinde akımın sürekli olarak akması engellenmiş olur. Bu sayede kondansatörün üzerine düşen gerilim, pil gerilimine eşit olduğunda üzerine düşen akım değeri sıfıra inmiş olur. Bu durum aşağıdaki grafikler ile ifade edilmiştir.


Yukarıda anlatılan şarj ve deşarj olayı sayesinde kondansatörler elektronik devrelerde çeşitli amaçlar için kullanılırlar. Bu işlem kondansatöre ait bir özelliktir ve bu işlem sayesinde elektronik devrelerde ihtiyaç duyabileceğimiz enerji depolama, filtreleme, doğrultma ve kompanzasyon gibi işlemlerde kullanırız.

Kondansatörlerin Kullanım Alanları
Kondansatörler elektronik devrelerde genelde 4 farklı amaç için kullanılmaktadır.

1. Elektrik Enerjisini Depolamak
Kondansatörler DC kaynağa bağlandığında çok hızlı şarj olabilme özelliğine sahiptir. Bu özelliğinden dolayı kondansatörler bir pile benzetilmektedir. Fakat devreye bağlandıkları anda çok hızlı bir şekilde deşarj olabilmektedirler. Buna rağmen depolama anlamında önemli yerlerde kullanılmaktadır.
Mesela Fotoğraf makinesi içinde yer alan flash ışığı kondansatör sayesinde sağlanmaktadır. İlk olarak pil yardımı ile şarj edilen kondansatör çekim sırasında aniden deşarj olarak yüksek enerjiyi boşaltır ve bu sayede yüksek bir ışık yani flash patlamış olur. Diğer bir örnek ise; elektrik kesilmesi sırasında her hangi bir elektronik aletin veya depolama yapan bir aletin zarar görmesini engellemek için sistemin elektrik kesintisinden sonra kapanması geciktirilebilir

2. Doğrultma İşlemlerinde
En önemli kullanım alanlarından biridir. Kondansatöre yüklenen enerjinin yüke boşaltılması işlemine filtreleme denmektedir. Özellikle doğrultma devrelerinde düzgün bir dc gerilim elde etmek için kullanılır. Doğrultma  işleminin birden fazla çeşidi vardır. Bunlardan bazıları şunlardır;
Yarım dalga doğrultma
Tam dalga doğrulltma
Köprü tipi doğrultma
Regüle devreleri olarak sınıflandırılmaktadır.

Bu doğrultma tipleri sayesinde alternatif bir gerilim doğru gerilime çevrilebilir. Bu çevirme işlemi kondansatörlerin şarj-deşarj özelliğinden yararlanılarak yapılmaktadır. Yandaki resimde alttaki devrede görüldüğü üzere kondansatör bağlanmadığında sadece doğrultma işlemi yapılmış ve Üsteki kondansatör bağlanmış devrede ise filtreleme işlemi de yapılarak dc gerilime yaklaştırılmıştır. Kondansatörün değeri ne kadar yüksek olursa dc gerilime yakınlığı da o oranda artacaktır.

3.Filtreleme (Kublaj – Dekuplaj)
Kondansatörlerin elektronik devrelerde en çok filtreleme amaçlı kullanılmaktadır. Kondansatörlerin en büyük özelliği olan doğru akıma karşı zorluk ve alternatif akıma karşı kolaylık göstermesi ilkesine dayanılarak parazit engelleme, frekans değerlerini ayarlama gibi frekans işlemlerinde kullanılmaktadır. Filtrelemenin kullanıldığı yerlere örnek olarak ise şunları verebiliriz.

Ses işlemlerinde yanda gösterildiği şekillerde kondansatör bağlanarak bass ve tiz sesler edilebilir. Fakat ben yandaki devrede size bağlantıyı basit şekilde anlatmak istedim. Kaliteli bass ve tiz sesler için daha kaliteli devreler kurulması gerekmektedir. Bass sesler yüksek frekanslı olduklarından AC gerilime benzemektedir. Bundan dolayı seri şekilde kondansatör bağlandığında tiz sesleri keserek bass sesleri duyurabilmek mümkün.
Diğer türlü yani paralel bağlandığında ise AC gerilimi kondansatörden şaseye yollayarak hoparlörden DC gerilime yakın olan tiz seslerin çıkması sağlanmaktadır.

Bypass Kondansatörü

Parazit engellemek amaçlı kullanılan kondansatöre ise bybass kondansatörü denilmektedir.
Devrede parazit istenilmeyen bir durumdur. Paraziti engellemenin en kolay yollarından biri ise bybass kondansatörü kullanmaktır.
Parazit engellemek yani düzgün voltaj sağlanması ve düzgün frekans kontrolü yapılabilmesi için kullanılmaktadır. Bu bağlantı şekli elektronik devrelerin çalışması için son derece önemlidir. Hatta çalışmayan pek çok elektronik devre, parazite maruz kalan bir eleman yüzünden çalışmamaktadır. Eğer bir elektronik devre tasarlıyor iseniz parazitlere dikkat ederek doğru şekilde parazitleri toprağa göndermelisiniz.
Yukarıdaki osilatör devresinde görüldüğü gibi pic devresinde kristale bağlanan kondansatörler parazit engellemek için kullanılmaktadır. Çünkü kristal elemanı parazitten çabuk etkilenirler ve bozulabilir veya yanlış sonuçlar elde edilebilir.

4. Kompanzasyon
Kısacası elektronik gerilimin veriminin düştüğü yerlerde (sanayi,fabrika gibi yerlerde) kondansatörün depolama özelliğinden yararlanmak için kompanzasyon kondansatörleri kullanılmaktadır. Bu kondansatörler oldukça yüksek değerlere sahiptirler ve fiziksel olarak diğer kondansatörlerden daha büyüktür. Elektrik hattından gelen reaktif gücün direk motora göndermeden hatta bağlanan kompanzasyon kondansatörleri ile depo edilirler ve motor çalıştırılırken bu kondansatörler sayesi ile sürülerek verimli çalışma sağlanmış olur.

5. Gerilim Çoklayıcı
Sizin 50V AC bir gerilime ihtiyacınız var ama elinizde 12V’luk bir transformatör varsa ne yaparsınız? Eğer iki kondansatör kullanırsanız basit bir şekilde gerilimi çoğaltabilirsiniz.  Bu yöntem sadece Alternatif akım uygulamalarında kullanılmaktadır. Çalışma mantığı ise kısaca açıklayayım.
Transformatör pozitif ve negatif  gerilim üretirler. Bu iki farklı gerilimi kondansatör ile depolarsak gerilimi katlamış oluruz. Tabi ki bu sistemi çalıştırmak için iki de diyot‘a ihtiyaç duymaktayız. Aşağıda basit bir devre örneği paylaştım.

One Response to Kondansatör (Kapasitör) Nedir? Kullanım Alanları

  1. Anonymous diyor ki:

    Eline sağlık usta güzel bir yazı olmuş. Tüm yönleri ile kondansatörü anlatan güzel bir yazı

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>